Tagarchief: Column

Column Rik Vereecken | De ingebouwde existentiële ledcrisis

de-pen-rik-vereecken-credit-holy-shot-photography-kopieren
Lees het gehele artikel

De aandacht van het publiek voor verlichting heeft enkele jaren geleden een opleving gekend door het verplicht efficiënt worden van lichtbronnen. Eerst was er de omschakeling van de klassieke gloeilamp, die een eeuw populair gebleven is, naar tl en chl (je weet wel, die lelijke varkensstaarten op een fitting). Dimmen was moeilijk en de lichtkleur was veel te koel voor de liefhebbers van warme verlichting, wat we overigens bijna allemaal zijn eens het avond wordt.

Dan was er de hoogvermogen-led, die relatief eenvoudig allerlei kleuren kon produceren. In de beginjaren was het nog niet echt overtuigend, maar vandaag is de kleurechtheid van led fenomenaal. De ledindustrie is dan ook heel snel gegroeid en ‘smart lighting’ is gemeengoed geworden.

Er verschijnen echter donkere wolken aan de horizon: de levensduur van de ledlamp. Niet dat die te kort is, integendeel. De ondergrens is 35.000, gemiddeld 50.000 uren. Hoe kan de maakindustrie overleven met producten die slechts na 15 jaar moeten vervangen worden? En mensen denken meestal enkel na over verlichting als de lamp stuk gaat. Zal er dan wel nog aandacht zijn voor licht eens de gadgets vrijwel alledaags geworden zijn? Je kan het dus met een lichte vorm van overdrijving een ingebouwde existentiële crisis noemen.

Zeker, er zijn nog verbeteringen mogelijk en minder zichtbare maar meer zinvolle toepassingen als Tunable White vinden ingang. En toch… Een bijkomend probleem is dat de stuursystemen veelal nog gebaseerd zijn op oude technologie en er zelden verder gekeken wordt dan enkel lichtsturing. Voeg daarbij het feit dat met de energiezuinigheid van leds ook de zinvolheid ervan in vraag gesteld wordt en ook die tak van de industrie deelt in de klappen.

Nochtans schuilt hier een enorme opportuniteit: niemand stelt de rol van een gebouwenbeheersysteem in vraag. Debet hieraan zijn steeds hogere eisen op vlak van comfort en energie-efficiëntie. De lat ligt hoger dan ooit. Hier kan het verlichtingstoestel een enorme rol spelen met grote toegevoegde waarde. Verlichting is namelijk overal en veelvuldig in het gebouw aanwezig. Alle toestellen zijn voorzien van energie en er zijn geen installatiekosten voor een Internet of Things-infrastructuur. Door verlichtingsarmaturen te gebruiken met ingebouwde locatiebakening, zogenaamde ‘beacon technology’ – er zijn ledfabrikanten die dit standaard aanbieden – en optionele omgevingssensoren wordt de armatuur ineens veel meer dan ‘enkel’ een lichtbron.

In ieder geval wordt de interactie tussen gebruiker en de omgeving steeds belangrijker. Indien we de mens werkelijk centraal willen stellen, en niet alleen gebruiken als marketingterm, dan is de integratie of voor mijn part convergentie van de lichtsturing naar IoT een noodzaak.

Nu nog de conservatieve lichtindustrie overtuigen en we kunnen vol vertrouwen een prachtig verlichte toekomst tegemoet.

De Pen | Toponderzoek is topsport

foto-de-pen-kopieren
Lees het gehele artikel

Prof. Dr. Ir. Hugo Thienpont – Vice-rector Innovatie & Industrieel Beleid, Directeur Brussels Photonics B-PHOT | Prof. Dr. Valéry Ann Jacobs – Professor Licht en Verlichting B-PHOT en ETEC.

Fotonica is een relatief onbekende technologie. Nochtans benoemde de Europese Commissie fotonica tot één van de zes ‘key enabling technologies’ of KETs. Dat zijn technologieën die vandaag worden toegepast in verschillende sectoren en die hun steentje bijdragen tot het aanpakken van verschillende ‘problemen’. Fotonica maakt heel veel mogelijk, maar staat nooit centraal.

Eenvoudig gezegd is fotonica het gebruiken van de unieke eigenschappen van licht, niet van verlichting, om te innoveren. Om dingen mogelijk te maken die zonder fotonica misschien niet mogelijk zijn. Je zou het misschien niet zeggen, maar vandaag zien we fotonica al terug in gangbare en ingeburgerde toepassingen. Denk maar aan de vele zonnepanelen op de daken van huizen en bedrijven. Het omzetten van zonlicht naar elektriciteit is mogelijk dankzij fotonica. Maar ook bij ledverlichting, lasers en datacommunicatie komt fotonica kijken.

Ook bij de Vrije Universiteit Brussel (VUB) bekleedt fotonica een voorname plaats. B-PHOT, het Brussels Photonics Team, beschikt over een eigen hoogtechnologisch laboratorium, gevestigd in Gooik. We werken met de meest geavanceerde machines, machines die de bedrijven in verschillende sectoren eveneens gebruiken. Wij gaan echter een stap verder. Bij de onderhandelingen over de aankoop van deze machines en onderzoektoestellen vragen we naar de mogelijkheid om alle, maar dan ook alle, parameters ervan te kunnen aanpassen. Zo testen we de capaciteit ervan en halen we echt het onderste uit de kan. Wanneer we samenwerken met bedrijven in een innovatietraject zoals bijvoorbeeld ACTPHAST 4.0 kunnen we, dankzij deze vrijheid om de machines tot het uiterste te drijven, een prototype afleveren met daarbovenop de exacte instellingen die de machine moet krijgen alvorens over te gaan tot massaproductie binnen de bedrijven. Via ACTPHAST biedt B-PHOT fotonica en niet-fotonica bedrijven een onestopshoptoegang tot een breed scala aan bestaande, geavanceerde fotonicatechnologieplatformen van Europa’s toponderzoekscentra.

De toestellen waarmee we werken zijn één ding. De mensen die er mee werken, zijn onze echte kracht. Stuk voor stuk toppers, enorm gedreven, resultaatgericht en bovendien teamplayers. Specialisten in hun vak die vaak tot de wereldtop behoren. B-PHOT coördineert vele belangrijke Europese projecten en die komen niet zomaar bij ons terecht. Toponderzoek is als topsport: eenzelfde inspanning, maar je moet het wel zonder de nodige media-aandacht en toejuichingen van fans stellen.

Als we in onze glazen bol kijken naar de toekomst van fotonica en ledverlichtingstoepassingen, dan zien we de freeform optics. Dat zijn optieken met een eerder speciale vorm die volledig wordt bepaald door de functionaliteit. De optiek wordt dus gemaakt met het oog op de prestaties die gevraagd worden, namelijk het licht brengen waar het nodig is en nergens anders. Onze techniek, onze mensen en de steun van ACTPHAST laten toe dit soort oplossingen te bieden van ontwerp tot prototype, zelfs in kleinere volumes. 

Column – Rik Vereecken | Bang in het donker?

de-pen-rik-vereecken-credit-holy-shot-photography-kopieren
Lees het gehele artikel

Jammer, hackers hebben misschien toegang tot je verlichting. En hoewel je hierbij de schouders kan ophalen, kan dit de deur openzetten voor veel grotere problemen. Je staat er niet bij stil. Bij toegangscontrole en camera’s gaan we er (terecht) van uit dat deze goed beveiligd zijn. Maar indien hackers toegang tot het gebouw of thuisnetwerk willen, kan elk apparaat dat is aangesloten op een smart home- of smart building-systeem als gateway fungeren voor dit netwerk.

Zo kan je mooie, fancy verlichtingstoestel met 65.000 kleuren worden misleid om een vreemd toestel te vertrouwen en een hacker toegang tot het systeem te bieden. Het is het elektronische equivalent van het hebben van een veiligheidsdeur met stalen pinnen en het achterlaten van de sleutel onder de mat. En wanneer de hacker toegang krijgt tot het netwerk, kan de potentiële schade verwoestende gevolgen hebben.

Bouwers van IoT-oplossingen moeten security daarom de hoogste prioriteit geven en weten dat vertrouwen op leveranciers van apparatuur misplaatst is, zelfs indien beveiligingscertificaten en security-keys worden meegeleverd.

Vaak blijkt dat meegeleverde ‘sleutels’ niet meer zijn dan een standaardinstelling die iedereen kent, vergelijkbaar met elektronische cijfersloten die standaard worden geleverd met de code 1234. In de praktijk blijkt dat die code in 15 procent van alle gevallen nooit meer gewijzigd wordt.

Hoopgevend is dat bij steeds meer fabrikanten een duidelijke evolutie naar intrinsiek beveiligde toestellen en apps waarneembaar is. Nu is veiligheid geen exclusief probleem van IoT-verlichting, integendeel. Enkele maanden geleden verscheen er een alarmerend artikel van ‘Computest’ dat duizenden KNX-systemen in gebouwen eenvoudig toegankelijk zijn voor hackers. Een bericht dat de mensen van de KNX Association zich stevig deed verslikken in hun koffie.

Nu kan je wel stellen dat systemen in werkelijkheid altijd kwetsbaar zijn als zij gekoppeld worden aan de rest van de wereld. Maar je kan die kwetsbaarheid wel verkleinen door standaard een goede beveiliging in te bouwen. En vooral door de installateurs en integratoren te informeren, sensibiliseren en op te leiden.

Zo, tijd om de scène ‘gezellige avond’ op te roepen. Met slimme verlichting natuurlijk.

Sign for the future

de-pen-rik-vereecken-credit-holy-shot-photography-kopieren
Lees het gehele artikel

Helemaal onbesproken is het initiatief niet. Zo vinden sommigen dat de industriële partners niet kunnen. Maar de doelstellingen zijn duidelijk. Ook wij (en dat mag je letterlijk nemen, zowel als byNUBIAN als Groen Licht Vlaanderen) ondersteunen dit initiatief.

Zijn we dromers? Misschien wel, want een droom druist soms in tegen trends, heersende opvattingen, economische en politieke realiteit,… Maar dat betekent niet dat dromen voor de nachtelijke uren zijn. Integendeel: dromen zijn er om gerealiseerd te worden! Het gekrakeel deed me onwillekeurig terugdenken aan de zogeheten derde fase van de filosoof Schopenhauer: algemene aanvaarding van een nieuw idee waarbij in eerste fase gelachen wordt (in deze om de naïviteit), daarna fel bestreden en tot slot algemeen aanvaard wordt.

Ook de verlichtingssector kan hier een grote rol in spelen, zowel binnen als buiten het gebouw. Gebouwen zijn goed voor 40 procent van alle energiegebruik. De led heeft een ware revolutie met zich meegebracht qua verbruik. Zo goed dat men zich wel eens afvraagt wat de impact van een regelsysteem hierop nog is. Wel, dit is nog behoorlijk. Afgezien van het feit dat ’s nachts licht zien branden in een verlaten gebouw de perceptie opwekt van energieverspilling, hoe energiezuinig ook.

We treden met een rotvaart een geconnecteerde wereld in en ook verlichting zal hier een grote rol gaan spelen. Meer zelfs: gezien verlichting alomtegenwoordig is, kan het daardoor de uitgelezen thuishaven zijn voor allerlei extra sensoren die de noodzakelijke data aanleveren voor energie – en facilitair beheer. Geconnecteerde verlichting biedt veel mogelijkheden naar optimalisatie van ruimtegebruik, energiebesparing, comfortverbetering, monitoring van de installatie, en zo meer.

Ook buiten het gebouw is dit het geval, denken we hierbij aan openbare verlichting die informatie kan aanleveren voor een interactief parkeerbeleid, verkeersstromen, opvolgen van vervuiling en fijnstof, de beste fietsroutes van het moment, en ga zo maar door.

En dat veel van bovenstaande zaken reeds mogelijk zijn, werd duidelijk op een recente studiedag Groen Licht Vlaanderen in Gent. Verschillende experten vanuit KU Leuven, UGent en enkele clusterleden lieten hun licht schijnen op de verschillende hete hangijzers van de geconnecteerde verlichting. Twee van de belangrijkste uitdagingen zijn ongetwijfeld veiligheid en interoperabiliteit.

En neen, die ene, ultieme standaard zal er niet komen. Al kunnen daar nog wel wat stappen gezet worden en zullen er nog wel enkele verdwijnen. We kunnen ons wat dat betreft spiegelen aan de USB-C standaard. Een daadwerkelijk interoperabele oplossing voor niet alleen energievoorziening van apparatuur tot 100 watt (laptop, smartphone, tablet, beeldscherm,…) maar ook data-uitwisseling. En dan nog eens altijd dezelfde connector. Het kàn dus.

Dit geschreven zijnde: u tekent toch ook?

De Pen | Rik Vereecken

de-pen-rik-vereecken-credit-holy-shot-photography-kopieren
Lees het gehele artikel

Human Centric…

Lighting, building, design, sensing… Je kunt dit lijstje ongetwijfeld nog aanvullen. Het is een mode geworden om ‘Human Centric’ als voorzetsel te gebruiken. De term wordt te pas en te onpas gebruikt, meestal gedreven door slimme marketingjongens. Toch is het een belangrijke evolutie die je niet mag missen. Maar dan wel doordacht, en niet omwille van het fijne buzzwoord.

Digitale overbelasting
In een wereld waarin technologie overheerst, is het belangrijk dat we tijd maken om eens diep adem te halen en na te denken over hoe we de techniek beter kunnen inzetten ten dienste van de mens. Een digitale detox om de zaken weer in perspectief te zien.

Kijken we naar onze ‘smart buildings’. De gebruikers worden in een omgeving geworpen met vele (flashy) knoppen en mogelijkheden. Of juist met weinig bedieningsmogelijkheden maar sterk geautomatiseerd met als doel een efficiënt gebouw te creëren. In beide gevallen voel je je niet meteen betrokken bij de technologie die erachter steekt.

Hoe maak je van een gebouw de technologische partner die de gebruikers echt wensen? Door afstand te nemen van de puur economische en marketingwetmatigheden, van de ongetwijfeld fancy techniek en door de dingen weer in vraag te durven stellen met een nieuw uitgangspunt: de mens centraal. Human Centric Design dus.

Respect voor de zintuigen
Een gebruiker van een kantoor dat ingericht is naar de wensen van diezelfde gebruikers, zal zich beter in zijn vel voelen. De belangrijkste werkpunten zijn de volgende:

Verlichting. Human Centric Lighting is geen toverformule maar zorgt voor een evenwicht tussen de visuele, emotionele en biologische effecten van licht op de mens. Dit is meer dan simpelweg een aanpassing van lichtsterkte en (wat complexer) kleurtemperatuur.

Ventilatie en luchtkwaliteit. Voorzie zoveel mogelijk toevoer van verse lucht met een goede vochtigheidsgraad en lage CO2.

Thermisch comfort. Zorg voor een aangepaste temperatuur en voorkom oververhitting met zonwering.

Geluid. Zowel omgevingsgeluiden als door je medemens geproduceerde geluiden kunnen storend zijn. Exit grote landschapsbureaus.

Interactie. Creëer een ruimte waar je je goed bij voelt.

Alweer een nieuwe standaard?
Wellicht is iedereen het wel eens met bovenstaand lijstje. Maar om het concreet te maken, hebben we een duidelijke wegwijzer nodig. Zeker, gebouwenstandaarden zijn de laatste decennia ‘groener’ geworden. Er is echter weinig gedaan omtrent het welzijn van de mens in datzelfde gebouw.

Een holistische aanpak wordt steeds belangrijker. Laten we samen werken aan een gezonde mens in een gezond gebouw. Mét respect voor de privacy.